Het énige Nederlandse boek dat een volledig boekverbod overwon:
Nu gratis te downloaden
Loslippige spionnen, een arglistige generaal en onschuldige burgers: De doofpotgeneraal leest als een spannende spionageroman. Maar het dient ook als feitelijke getuigenis van hoe een Nederlandse cover-up-operatie volledig ontspoorde. De inzet: het beruchte fotorolletje van Srebrenica. Het boek werd verboden, maar dit werd in hoger beroep herroepen. Al deze ontwikkelingen staan in deze derde herziene druk.
Download
en deel het vrijelijk, als eerbetoon aan de strijd tegen censuur!
De doofpotgeneraal, 3e herziene druk Edwin Giltay | Nawoord Hans Laroes
Den Haag: 2025 | PDF: gratis download
304 pagina’s, met illustraties in kleur
Deze zaak is geen afgesloten hoofdstuk. Ze heeft mondiaal media-aandacht gekregen en raakt de kern van een functionerende democratie:
•
Voor de geschiedenis:
Het boek diende als bewijsstuk in de rechtszaak van de Moeders van Srebrenica tegen de Nederlandse staat en droeg bij aan het arrest van de Hoge Raad waarin Nederland gedeeltelijk aansprakelijk werd gesteld voor de dood van ongeveer 350 slachtoffers van genocide.
•
Voor de persvrijheid:
Met rechterlijke lof voor de nauwkeurigheid vestigde De doofpotgeneraal een wereldwijd uniek precedent: een volledig verbod opgeheven met expliciete rechterlijke validatie van de feitelijke inhoud. Deze combinatie is uitzonderlijk zeldzaam in de censuurgeschiedenis.
•
Voor democratische integriteit:
Het legt institutionele karaktermoord bloot. Terwijl de minister van Justitie bevestigde dat het boek niet als nepnieuws wordt beschouwd, bestempelde de minister van Defensie de auteur als “volledig gestoord”. Deze bewering blijft online staan, ondanks weerlegging door eigen psychologen van Defensie, rechtbanken en de aanklager zelf. Elke erkenning hier ontkracht die aanval en herstelt de geloofwaardigheid die nodig is om de kernkwestie aan te pakken: verantwoording voor Srebrenica.
•
Voor staatsverantwoordelijkheid:
Deze zaak documenteert het draaiboek dat staten inzetten wanneer ze worden geconfronteerd met hun donkerste mislukkingen: stilzwijgen, obstructie en karaktermoord. Het decennialange patroon van Defensie laat zien hoe staatsinstellingen zelfbehoud boven historische waarheid stellen. Om die cyclus te doorbreken is systematische documentatie en aanhoudende publieke druk nodig. Toch blijft het stil.
Deze selectie van 12 sleutelcitaten belicht de misstanden rond een inlichtingenoperatie waar geheimhouding botst met transparantie. De stemmen verhelderen een bredere strijd voor overheidsverantwoording en confronteren Defensie met haar rol in de affaire, die culmineerde in een rechterlijke triomf tegen een boek- en spreekverbod (zie censuurvonnis
ECLI:NL:RBDHA:2015:15050
en arrest
ECLI:NL:GHDHA:2016:870).
Toelichting: De doofpotgeneraal draait om een Nederlandse doofpotoperatie rond bewijs van oorlogsmisdaden, waarbij Srebrenica een rol speelt maar niet het hoofdonderwerp is.
‘Het boek De doofpotgeneraal mag weer worden verspreid. Er bestaat geen twijfel over de zorgvuldigheid waarmee Edwin Giltay het heeft
geschreven.’
‘Over het mislukte fotorolletje uit Srebrenica, en over de warboel van intriges en rookgordijnen rond het verdwijnen van dit mogelijke bewijsmateriaal
van oorlogsmisdaden.’
‘Leestip! Het boek over het inzetten van geheim agenten en het fotorolletje van Dutchbat III werd eerst door de rechtbank verboden, maar is nu
vrijgegeven zodat iedereen kan lezen wat er gebeurt in Nederland.’
‘De werkelijkheid blijkt weer bizarder dan de grootste complottheorie. Dit boek bewijst dat werkelijk alles kan, ook in Nederland, inclusief bedreigingen.’
‘De heer Giltay heeft een indrukwekkend boek geschreven over zijn ervaringen. De minister van Defensie moet een écht antwoord
geven. Dit moet worden rechtgezet.’
Op 12 april 2016 wees het Gerechtshof Den Haag een baanbrekend arrest: het hief zowel het volledige verbod op De doofpotgeneraal op als het spreekverbod van de auteur. Maar het hof ging verder dan louter herstel van de vrijheid van meningsuiting: het bevestigde expliciet de inhoud van het boek. “Er is geen twijfel over de nauwkeurigheid waarmee Edwin Giltay het heeft geschreven,” oordeelden de rechters. “Bovendien gaat het om zaken van maatschappelijk belang, zoals de Militaire Inlichtingendienst en het filmrolletje van Srebrenica.”
Deze combinatie is uitzonderlijk zeldzaam. In tegenstelling tot vermaarde zaken als de Pentagon Papers of Spycatcher, waar verboden uitsluitend op grond van vrijheid van meningsuiting werden opgeheven, gingen de Nederlandse rechters een stap verder: zij prezen de zorgvuldigheid van de auteur. Zoals het Hof vaststelde, waren zelfs vermeende onjuistheden “onvoldoende om de zorgvuldigheid in twijfel te trekken waarmee Giltay te werk is gegaan bij het schrijven van het boek.” Het Banned Books Museum noemt dit “een zeer zeldzaam voorbeeld van een auteur die met succes een boekverbod heeft aangevochten”
(video).
In de Nederlandse rechtsgeschiedenis vormt dit een uniek precedent. Terwijl schrijvers als Multatuli zegevierden over aanvallen op specifieke passages, is De doofpotgeneraal het enige Nederlandse boek waarvan een volledig verbod gerechtelijk is opgeheven (zie censuurvonnis
ECLI:NL:RBDHA:2015:15050
en arrest
ECLI:NL:GHDHA:2016:870). Maar de juridische zege is slechts een deel van het verhaal. Wat deze zaak zo belangrijk maakt, is wat het boek aan het licht brengt, en hoe de overheid daarop heeft gereageerd. Of beter gezegd: hoe zij daar niet op heeft gereageerd.
De regering spreekt zichzelf tegen
De reactie van de Nederlandse regering op dit gerechtelijk gevalideerde boek vertoont een opvallende interne tegenstrijdigheid. De minister van Justitie stelde in 2021 dat De doofpotgeneraal “geenszins” als nepnieuws wordt beschouwd
(PDF),
waarmee hij feitelijk de betrouwbaarheid van het boek erkende. In 2018 deed de minister van Defensie het boek echter af als “een mix van feiten en fictie”
(PDF),
wat rechtstreeks in tegenspraak is met de uitspraak van haar ambtsgenoot. Dit plaatst het publiek voor een onmogelijke keuze: welke minister moet een burger geloven als het gaat om kwesties van ernstig historisch belang?
Dit gebrek aan eensluidendheid is constitutioneel problematisch. Ministers zijn verplicht om consistent overheidsbeleid te voeren, maar hier nemen ze tegengestelde standpunten in over hetzelfde door de rechter gevalideerde werk. De ene minister erkent de feitelijke basis ervan, terwijl de ander het afdoet als een mengeling van waarheid en verzinsel. Wie heeft gelijk: de minister van Justitie, of de minister van Defensie, die al decennialang weigert opheldering te geven? In 2017 besloot de Tweede Kamercommissie Defensie unaniem dat de minister van Defensie een inhoudelijke reactie moest geven op de beschuldigingen in het boek
(PDF).
Toch is deze er nooit gekomen. Kan een regering als scheidsrechter van de waarheid fungeren wanneer haar eigen ministers elkaar tegenspreken? Als ministers niet met één stem kunnen spreken over zaken van groot historisch belang, hoe kunnen burgers dan op hun woord vertrouwen?
Het boek beschuldigt niet alleen het Ministerie van Defensie van een militaire inlichtingenoperatie in verband met Srebrenica. Het onthult ook een ander inlichtingenproject van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (waarbij studentes werden gecontracteerd als “gastvrouwen” om buitenlandse diplomaten te verleiden), wat dit ministerie weigert te ontkennen of bevestigen. De minister van Binnenlandse Zaken heeft zelfs officieel een onderzoek naar deze zaak door de toezichtcommissie voor de inlichtingendiensten stopgezet, dat op verzoek van Giltay was gestart
(PDF,
PDF).
De dubbele onthulling in het boek kan helpen verklaren waarom de staat zo muisstil is gebleven: erkenning van de bevindingen over de Militaire Inlichtingendienst zou de onthulling over de Binnenlandse Veiligheidsdienst geloofwaardigheid kunnen verlenen, en vice versa. Het resultaat is een staat die met drie tegenstrijdige stemmen spreekt—bevestiging, afwijzing en weigering om te bevestigen of af te wijzen—waardoor het publieke vertrouwen in de betrouwbaarheid van de regering wordt ondermijnd om haar eigen institutionele tekortkomingen eerlijk aan te pakken.
Wat het boek onthult: de Srebrenica-doofpot
Wat heeft dit institutionele stilzwijgen veroorzaakt? De doofpotgeneraal beschrijft minutieus hoe een Nederlandse militaire inlichtingenoperatie volledig uit de hand liep. Die operatie omvatte het bespioneren van burgers op hun civiele werkplek en het onderdrukken van fotografisch bewijsmateriaal over de genocide in Srebrenica (1995), waarbij meer dan 8.000 Bosniakken (Bosnische moslims) werden vermoord terwijl zij onder Nederlandse VN-bescherming stonden. Het filmrolletje legde zowel Servische oorlogsmisdaden vast als Nederlandse troepen die assisteerden bij de deportatie van Bosniakken, bewijsmateriaal dat het Nederlandse leger wilde verdoezelen.
Het boek beschrijft hoe deze operatie begon met de infiltratie van militair inlichtingenofficier Barbara Overduyn in Giltays civiele werkplek in 1998, waarbij onder meer sprake was van inbraak en fotografische observatie
(PDF).
Zij had Giltay benaderd terwijl ze openlijk sprak over intern verzet binnen haar inlichtingendienst tegen de onderdrukking van de Srebrenica-foto's. Nadat Giltay een klacht indiende bij de nationale ombudsman, beschuldigde Overduyn hem ervan “irritant”, “onaangepast” en “volledig gestoord” te zijn
(PDF),
wat de minister van Defensie overnam als zijn officiële standpunt aan de ombudsman.
Giltay meldde deze ministeriële laster in juni 1999 bij de hoofdofficier van justitie
(PDF).
Twee weken later werden zowel het hoofd van de Militaire Inlichtingendienst als zijn plaatsvervanger door de minister ontslagen na bevindingen van ernstig wanbeleid
(PDF).
De karakterisering door de minister staat echter nog steeds online
(rapport 1999/507).
Dit ondanks ruim tegenbewijs: een Defensiekeuring uit 1998 die een sterk karakter constateerde
(PDF),
professionele aanbevelingen van multinationals waaronder IBM en Deloitte
(PDF,
PDF,
PDF,
PDF),
de bevestiging door het gerechtshof van Giltays nauwkeurigheid, en Overduyns eigen latere erkenning dat haar beweringen zijn weerlegd
(PDF).
Al in 2000 intervenieerde Hare Majesteit Koningin Beatrix op verzoek van Giltay aangaande zijn strafrechtelijke lasteraangifte
(PDF),
waarop burgemeester Wim Deetman van Den Haag formeel erkende dat zijn politiekorps onjuist jegens hem had gehandeld
(PDF,
PDF).
Maar het was de rechterlijke uitspraak van 2016 die het maatschappelijk belang van Giltays onthullingen ondubbelzinnig vaststelde. De impact van het boek reikt veel verder dan de rechtszaal: meer dan vierhonderd publicaties—in gedrukte media, radio, televisie en online, van Brazilië tot Indonesië—brachten het verhaal naar ruw geschat tien miljoen mensen wereldwijd. (Deze ruwe schatting is gebaseerd op de gecombineerde lezers- en kijkersaantallen gedurende de loop der jaren van grote outlets zoals onder meer Al Jazeera Balkans, Al Jazeera Documentary, Dnevni Avaz, NOS en Nu.nl, aangevuld met publicaties in talrijke minder bekende online platforms, blogs, en sociale media wereldwijd.)
Deze internationale aandacht weerspiegelt niet alleen nieuwsgierigheid naar een verboden boek, maar ook bezorgdheid over wat het onthult: bewijs van institutionele doofpotpraktijken in de nasleep van Europa's enige genocide sinds de Holocaust. Het meest betekenisvol is dat De doofpotgeneraal als bewijs werd gebruikt in een rechtszaak van de Moeders van Srebrenica tegen de Nederlandse staat. In hun memorie van grieven uit 2015
(PDF, pp. 23–25)
diende het boek, naast tientallen andere bewijsstukken, als documentatie van doofpotpraktijken van de staat. De staat weerlegde de inhoud van het boek niet. In 2019 oordeelde de Hoge Raad dat Nederland gedeeltelijk aansprakelijk is voor de dood van ongeveer 350 mannen tijdens de Srebrenica-genocide
(ECLI:NL:HR:2019:1223).
Een patroon van stilzwijgen
Ondanks deze gerechtelijke validatie en internationale impact hebben de ministeries die in het boek worden genoemd, zich in absolute stilte gehuld. Dit patroon begon al vóór publicatie: in maart 2014 ontvingen de ministers van Defensie en Binnenlandse Zaken een formele kennisgeving met een deadline voor een reactie, bevestigd door een ondertekende ontvangstbevestiging
(PDF,
PDF).
Zij kozen ervoor niet te reageren. Er kwam geen inhoudelijke reactie bij de publicatie, noch toen het verbod in 2016 met gerechtelijke lof werd opgeheven. Toen het parlement in 2017 unaniem antwoorden eiste van de minister van Defensie, ontweek de Kamerbrief de militaire inlichtingenaffaire volledig
(PDF).
Toen minister Ank Bijleveld in 2018 naar de zaak werd gevraagd, verklaarde zij eenvoudigweg: “Daar vindt Defensie verder niets van”
(PDF).
Dit blijft het standpunt van het Ministerie van Defensie
(PDF).
Deze weigering schept een ongekende asymmetrie: enerzijds gedocumenteerd bewijs dat gerechtelijke toetsing heeft doorstaan, anderzijds louter institutioneel zwijgen. In een functionerende democratie met robuuste controlemechanismen zou een dergelijk aanhoudende weigering om in te gaan op gerechtelijk gevalideerd bewijs onmogelijk zijn. Dat het doorgaat is geen leemte in dit verhaal. Het is het verhaal.
De situatie doet denken aan een schaakpartij waarin een speler, geconfronteerd met onvermijdelijk schaakmat, simpelweg weigert nog een zet te doen. Wat gebeurt er als een speler het bewijs niet erkent, maar ook niet weerlegt? Ze voorkomen een formele nederlaag, maar verandert dat iets aan de uitkomst? Voor elke toeschouwer is het schaakmat al duidelijk. Het stilzwijgen van beide ministeries onthult precies de doofpotmentaliteit die dit boek aan de kaak stelt: een institutioneel onvermogen om ongemakkelijke waarheden onder ogen te zien over omstreden inlichtingenoperaties, waarvan de ene is gelinkt aan het grootste falen in de moderne Nederlandse geschiedenis, de andere aan compromitterende operaties die geen enkel parlement zou goedkeuren.
Van obstructie naar erkenning
In 2023 behaalde Giltay opnieuw overwinningen op staatsobstructie. Hoewel de Nationale Ombudsman zijn dossier letterlijk “in de kluis” had opgeborgen
(PDF),
oordeelde de rechtbank dat de instelling zijn informatieverzoek ten onrechte had geblokkeerd
(ECLI:NL:RBDHA:2023:17841)
en legde in een latere uitspraak zelfs een dwangsom op
(ECLI:NL:RBDHA:2023:20409).
Met deze door de rechter opgedragen gelden
(PDF)
financierde Giltay de vertaling en gratis wereldwijde verspreiding van de Engelstalige editie van zijn boek
(PDF),
waarmee staatsobstructie ironisch genoeg werd omgezet in mondiale toegankelijkheid.
De nieuwe editie kreeg onverwachte erkenning uit de techwereld. In november 2025 stelde Grok, de AI-chatbot van Elon Musk, proactief voor het boek te promoten
(PDF)
en onderschreef het publiekelijk
(x.com/grok/status/1985507338372202650)
omdat het werk past bij zijn missie van waarheidsvinding. Volgens Grok betrof dit de eerste officiële boekaanbeveling ooit door techbedrijf xAI. De steunbetuiging was institutioneel: xAI, gewaardeerd op meer dan 200 miljard dollar, bevestigde dat Groks verklaring een officieel bedrijfsstandpunt vertegenwoordigt
(x.com/grok/status/1986563860116185346).
Barsten in de muur
Zelfs de eigen vertegenwoordigers van het Ministerie van Defensie hebben het standpunt tegengesproken dat Giltay “irritant”, “onaangepast” en “volledig gestoord” is. Al in 1998 concludeerde de psychologische keuring van het ministerie zelf dat Giltay een sterk karakter had
(PDF),
het tegenovergestelde van mentaal onstabiel. In 2017 heeft Giltay de minister formeel verzocht het lasterlijke rapport in te trekken, erop wijzend dat Overduyn zelf in gerechtelijke documenten had toegegeven dat haar beweringen met bewijs waren weerlegd
(PDF).
De reactie van het ministerie was onomwonden: “Ik beschouw uw zaak als afgedaan”
(PDF).
Toch loofde minister van Defensie Ank Bijleveld een jaar later in een uitwisseling op sociale media publiekelijk Giltays militaire scherpzinnigheid
(PDF).
Dit patroon van ontkenning strekt zich zelfs uit tot de nationale ombudsman. Het document van het Ministerie van Defensie uit 1999 werd in zijn geheel opgenomen als officieel standpunt van de minister in een openbaar ombudsmanrapport
(rapport 1999/507).
Maar een kwart eeuw later, in 2024, prees de eigen senior juridisch adviseur van de instelling, Karin Vaalburg, De doofpotgeneraal. Als voormalig luitenant-kolonel die de ombudsman vertegenwoordigde tegen Giltay in gerelateerde rechtszaken, schreef ze in haar werkcorrespondentie: “Mijn complimenten voor de zeer uitgebreide onderliggende documentatie en mate van detail in het verhaal!”
(PDF).
Deze schriftelijke lof staat in schril contrast met de kernbeschuldigingen van het ombudsmanrapport uit 1999, dat vandaag de dag nog steeds online staat.
De tegenstrijdigheden reiken zelfs voorbij Nederlandse instellingen. Reguliere rechtbanken spreken zich enkel uit over feitelijke nauwkeurigheid, niet over iemands integriteit. Deze expliciete beoordeling ontving Giltay echter wel in 2025, zij het in een ander kader: bij zijn formele toetreding tot het jodendom. Een internationaal rabbinaal hof (beit din) onderzocht zijn integriteit inclusief zijn relaas van de affaire
(PDF)
en certificeerde hem als “waardig”
(PDF).
Dit halachische vonnis contrasteert scherp met de bewering van Defensie dat hij “irritant”, “onaangepast” en “volledig gestoord” is.
Beëindig het zwijgen voor Srebrenica
De doofpotgeneraal is geen omstreden boek. Het is een door rechters gevalideerd, door meerdere bronnen bevestigd, door tegenstanders erkend, door de regering gedeeltelijk onderschreven werk van onderzoeksjournalistiek. Het label ‘controversieel’ wordt vaak toegepast op werken die de macht uitdagen. Maar wat is er eigenlijk nodig voor een controverse? Twee legitieme partijen. Als de ene partij honderden documenten heeft geproduceerd en de andere partij bijna drie decennia lang obstructie en stilzwijgen heeft betracht, is er dan nog sprake van een controverse? Of is dat gedocumenteerde waarheid die wordt geconfronteerd met institutionele ontkenning?
Hoeveel onafhankelijke validaties zijn er nodig voordat stilzwijgen onhoudbaar wordt? Zeven onafhankelijke autoriteiten hebben gevalideerd wat het Ministerie van Defensie weigert te erkennen:
Gerechtelijk: Het gerechtshof bevestigde de nauwkeurigheid van het boek en hief het publicatie- en spreekverbod op
Ministerieel: De minister van Justitie heeft bevestigd dat het geen desinformatie betreft
Overlevenden: Srebrenica-overlevenden citeerden het boek als bewijs in hun rechtszaak waarin Nederlandse mede-aansprakelijkheid voor slachtoffers van de genocide werd vastgesteld
Politiek: Het parlement erkende de ernst van de zaak door unaniem antwoorden van de minister van Defensie te eisen
Toezicht: De senior juridisch adviseur van de nationale ombudsman, die tweemaal van Giltay in de rechtbank verloor, prees de documentatie van het boek
Cultureel: Het Banned Books Museum, dat wereldwijd censuurgevallen documenteert, erkende deze zaak als uitzonderlijk zeldzaam in de internationale jurisprudentie
Technologisch: Techbedrijf xAI maakte dit zijn allereerste officiële boekaanbeveling
Naast deze boekvalidaties ontving de auteur zelf professionele aanbevelingen van multinationals en een militaire beoordeling die zijn sterke karakter onderschreef. Maar dit gaat niet langer over de geloofwaardigheid van één klokkenluider. Dit gaat erom of een democratische staat kan blijven tegenspreken wat zijn eigen rechtbanken, zijn eigen minister van Justitie, zijn eigen slachtoffers en de gedocumenteerde historische feiten zeggen. De weigering van het ministerie om zijn lasterlijke rapport in te trekken is niet louter persoonlijk: het belemmert het onderzoek naar het inlichtingenschandaal rond de genocide. Zolang het in diskrediet brengen van de boodschapper het overheidsbeleid blijft, kan de boodschap zelf nooit aan de orde worden gesteld. Persoonlijke rehabilitatie is niet het einddoel, maar een onmisbare voorwaarde voor historische verantwoordelijkheid.
Op het spel staat verantwoording voor Srebrenica. Dit boek heeft bijgedragen aan het arrest van de Hoge Raad waarin de Nederlandse aansprakelijkheid voor ongeveer 350 slachtoffers van de volkenmoord werd vastgesteld. Het aanhoudende stilzwijgen van het Ministerie van Defensie geeft een duidelijk signaal af: institutioneel zelfbehoud is belangrijker dan de historische waarheid over de enige genocide in Europa sinds de Holocaust.
Er is een duidelijke weg voorwaarts: beëindig het zwijgen over Srebrenica. De waarheid over de genocide verdient niet minder.
Edwin Giltay won een rechtszaak die eigenlijk nooit had mogen plaatsvinden: hij is de enige Nederlandse auteur die een volledig boekverbod heeft weten ongedaan te maken, in een land dat juist trots is op zijn persvrijheid. Het arrest van het Gerechtshof Den Haag uit 2016 herstelde niet alleen zijn recht op vrije meningsuiting, maar bevestigde ook expliciet de feitelijke nauwkeurigheid van zijn werk door te stellen dat het “voldoende steun vindt in de feiten”
(ECLI:NL:GHDHA:2016:870).
Deze combinatie, een opgeheven verbod mét gerechtelijke bevestiging van de inhoud, is wereldwijd uitzonderlijk zeldzaam. In tegenstelling tot de Pentagon Papers of Spycatcher, waarbij verboden puur op grond van vrijheid van meningsuiting werden opgeheven, gingen de Nederlandse rechters een stap verder: zij bevestigden de zorgvuldige wijze waarop het is gedocumenteerd. Het Banned Books Museum noemt dit “een zeer zeldzaam voorbeeld van een auteur die met succes een boekverbod heeft aangevochten.” Er is geen vergelijkbaar precedent bekend in de internationale censuurjurisprudentie.
Wat onthulde het boek dan dat dergelijke onderdrukking rechtvaardigde? Journalisten, veteranen en nabestaanden hebben jarenlang bijgedragen aan een breder maatschappelijk debat over Srebrenica. Met de nadruk op gerechtigheid voor de slachtoffers onthulde Giltay in De doofpotgeneraal (2014) hoe een Nederlandse militaire inlichtingenoperatie volledig uit de hand liep, waarbij burgers werden bespioneerd en fotografisch bewijsmateriaal werd onderdrukt over Srebrenica. Tijdens deze genocide in 1995 werden meer dan 8.000 Bosniakken vermoord terwijl zij onder Nederlandse VN-bescherming stonden.
Giltay werd in 1970 in Den Haag geboren en werkte onder meer als technisch schrijver voor IBM. Onverwachte ontmoetingen in 1998 verwikkelden hem in een militaire inlichtingenoperatie. Toen hij een klacht indiende bij de nationale ombudsman, reageerde de minister van Defensie in 1999 door hem te bestempelen als “irritant,” “onaangepast” en “volledig gestoord” in een formeel openbaar gemaakt ombudsmanrapport
(rapport 1999/507).
Dit trok hem ongewild dieper de affaire in. Ondanks deze karaktermoord zette Giltay zijn carrière voort bij Deloitte. Daarnaast heeft hij als redacteur bijgedragen aan tientallen boeken, variërend van softwarehandleidingen tot geopolitieke non-fictie. In 2014 publiceerde hij De doofpotgeneraal nadat hij twee ministers maanden van tevoren formeel op de hoogte had gesteld. Beiden kozen voor stilzwijgen.
Inlichtingenkringen reageerden door zowel een boek- als spreekverbod te eisen. Giltay vocht juridisch terug, waarbij de advocaten van de Moeders van Srebrenica hem adviseerden. In 2016 hief het Gerechtshof beide verboden op en bevestigde dat het werk “voldoende steun vindt in de feiten”. Deze gerechtelijke erkenning, ongekend in vergelijkbare internationale censuurzaken, herstelde Giltays recht om te spreken en valideerde de integriteit van zijn onderzoek.
Belangrijker nog: het boek werd bewijsmateriaal in een juridische strijd die ertoe deed. In 2015 citeerden de Moeders van Srebrenica De doofpotgeneraal in hun rechtszaak tegen de Nederlandse staat, die de inhoud van het boek niet weerlegde. In 2019 oordeelde de Hoge Raad dat Nederland gedeeltelijk aansprakelijk is voor ongeveer 350 Srebrenica-doden
(ECLI:NL:HR:2019:1223).
Het boek bereikte een internationaal publiek door berichtgeving in tientallen landen.
De reactie van de regering laat echter een opvallende tegenstrijdigheid zien: De minister van Justitie bevestigde in 2021 dat het boek “geenszins” als nepnieuws wordt beschouwd
(PDF).
Het Ministerie van Defensie heeft nooit inhoudelijk gereageerd. Niet vóór publicatie in 2014. Niet toen het verbod in 2016 werd opgeheven. Niet na de uitspraak van de Hoge Raad in 2019. Toen de Tweede Kamer in 2017 unaniem om antwoorden vroeg
(PDF),
ontweek het ministerie de inlichtingenaffaire volledig
(PDF).
Toen minister Ank Bijleveld in 2018 hierover werd ondervraagd, verklaarde zij eenvoudigweg: “Daar vindt Defensie verder niets van”
(PDF).
Zelfs anno 2026 weigert het ministerie zijn laster uit 1999 in te trekken, hoewel zelfs zijn eigen hoofdgetuige heeft erkend dat de beweringen zijn weerlegd
(PDF).
Intrekking zou impliceren dat Giltays beschuldigingen over de Srebrenica-doofpot, waar het werkelijk om gaat, eveneens geloofwaardig zijn.
In 2023 won Giltay twee rechtszaken tegen de nationale ombudsman wegens het blokkeren van informatieverzoeken
(ECLI:NL:RBDHA:2023:17841 en
ECLI:NL:RBDHA:2023:20409).
Met de door de rechtbank opgelegde dwangsommen financierde hij een Engelse vertaling, waarop prominente Bosniërs hadden aangedrongen. Ook maakte hij deze gratis wereldwijd beschikbaar, waardoor de staatsobstructie werd omgezet in mondiale toegankelijkheid. Het werk blijft aandacht trekken, met onder meer berichtgeving door
AlJazeeraDocumentary
en erkenning door techbedrijf xAI, dat dit zijn allereerste officiële boekaanbeveling maakte
(X-post).
Ondanks deze successen blijft de obstructie voortduren: Giltay voert een nieuwe rechtszaak wegens de aanhoudende weigering documenten vrij te geven.
Bij de dertigste Srebrenica-herdenking betoogden drie Defensiehistorici (Arthur ten Cate, Dion Landstra, and Jaus Müller) dat de krijgsmacht vasthoudt aan een smalle, afstandelijke interpretatie van de werkelijkheid, met lessen die vandaag de dag nog steeds relevant zijn
(essay).
Wat de staat probeerde te verzwijgen, is inmiddels door rechtbanken bekrachtigd en internationaal bekend geworden als precedent in de jurisprudentie inzake persvrijheid. Overlevenden van Srebrenica hebben het boek als bewijs aangehaald in hun rechtszaak waarin de aansprakelijkheid van de Nederlandse staat is vastgesteld.
Deze zaak documenteert een institutioneel patroon: stilzwijgen dat verantwoordingsplicht blokkeert voor een inlichtingenoperatie die bewijsmateriaal over Srebrenica onderdrukte. In genocideonderzoek blijft dergelijke obstructie van verantwoordingsplicht na genocide onderbelicht. Persoonlijke rehabilitatie is hier een noodzakelijke voorwaarde, niet het einddoel. Het stilzwijgen duurt voort. Het werk ook. De moeders van Srebrenica wachten nog steeds op gerechtigheid.
Voor persvragen of andere correspondentie kunt u contact opnemen met de auteur via .
Deel deze e-boeken vrijelijk — als eerbetoon aan de strijd tegen censuur!
